किन हुन्छ विद्यालयमा हडताल? कसले दिने जवाफ?

तपाईँका स्कुल पढ्ने केटाकेटी छन् र तिनीहरु निजी स्कुलमा पढ्छन् भने पक्कै तपाईँको सोमबारको बिहान (२० जेठ २०७५) सुखद भएन। अरु अभिभावक जस्तै आफ्ना नानीलाई स्कुल पठाउने तयारी गरिरहँदा स्कुलले पठाएको सूचना तपाईंको मोबाइलमा बजेको हुनुपर्छ, जसमा ‘टार्न नसकिने कुनै समस्याका कारण आज विद्यालय बन्द रहने’ भन्ने व्यहोरा उल्लेख थियो।

कतिपयले पाएको सूचनामा ‘शैक्षिक हडतालका कारण’ भन्दै विद्यालय बन्द हुने जनाउ दिइएको हुनुपर्छ। अथवा कतिले फेसबुकमा रहेको बच्चाको स्कुलको एकाउन्टबाट यस्तो सूचना पाउनुभयो होला। यति सूचना पाएपछि तपाईंलाई कस्तो अनुभव भयो होला? म अलिअलि अनुमान गर्न सक्छु।

तपाईंमध्ये कतिले यस्तो सूचना पाउनुभएन होला र बच्चा स्कुल पुगेपछि मात्र बन्दबारे थाहा पाए होलान्। स्कुलबाट कति विद्यार्थीले विद्यालय बन्द हुनुको खास कारण थाहा पाए होलान्, त्यसको अनुमान भने गर्न सक्दिनँ।

यसअघि पनि धेरैपटक यसैगरी स्कुलहरु बन्द भएका छन्। कहिले राजनीतिक दलहरुको आह्वानमा त कहिले विद्यार्थी संगठनहरुको आह्वानमा। कहिलेकाहीँ शिक्षकहरुकै आन्दोलनका कारण पनि विद्यालयहरु बन्द भएका छन्। यी बन्दहरु भइरहँदा बन्दकर्ता दल वा कुनै पनि संगठनले उठाएका माग विद्यालयको शिक्षा, शुल्क वा विद्यार्थीको हकहितका लागि थिए कि थिएनन् भन्ने कुराको लेखाजोखा कसले गरेको होला? त्यो एकातिर छ। तर, यसरी विद्यालयहरु अनायासै किन बन्द हुन्छन्? यसको जवाफ खोज्नु भने महत्त्वपूर्ण छ।

Continue reading

Advertisements

भाषणबाज नेताहरू

दुई पार्टीबीच एकीकरणको घोषणा भइरहँदा नवगठित नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका अध्यक्ष केपी ओलीको भाषण सुनेर एकजना विद्वान्ले टिप्पणी गर्नुभयो, ‘ओलीजीको ठट्टा गर्ने शैली मान्नैपर्छ तर त्यत्रो महत्वपूर्ण कार्यक्रममा ठट्टै मात्र गर्न मिल्छ र ?’

ओलीको भाषणमा कटाक्ष, रमाइलो र घुमाउरो भाषामा तत्कालीन माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालको प्रशंसा र एकीकरणको उद्देश्य र यसका असरबारे हल्काफुल्का टिप्पणीबाहेक खास केही भेटिएन । करिब आधा घन्टा लामो मन्तव्यका क्रममा ओलीले प्रयोग गरेको ‘जेट उडाउन दुईजना पाइलट’ भन्ने बिम्बले पनि सर्वाधिक चर्चा पायो । भाषण चलिरहँदा २०–२२ पटक हाँसोका फोहरा छुटे ।

समकालीन नेताहरूमा सबैभन्दा वाकपटु नेता हुन्, केपी ओली । उनले प्रयोग गर्ने मौलिक उखान र टुक्काका कारण राजनीतिमा पटक्कै चाख नहुनेहरूका लागि पनि ओलीको भाषण रुचिकर हुन्छ ।

तर, इतिहासकै सबैभन्दा शक्तिशाली र ठूलो पार्टीका साथै सरकारको समेत प्रमुखले यति ठूलो महत्वको कार्यक्रममा गरेको भाषणमा गम्भीरताको अंश भने थोरै मात्र थियो ।

भनिन्छ, सही व्यक्तिले सही समयमा, सही ठाउँमा दिने सही अभिव्यक्तिले इतिहास बदल्न सक्छ । ओलीको भाषण बिकाउ हेडलाइनहरू त बने, तर इतिहासमा दर्ज हुने हैसियत भने यसले राख्न सकेन ।

ओलीभन्दा अघि भाषणकलाकै कारण जनजनको मनमा बसेका नेता हुन्, मदन भण्डारी । उतिवेला भण्डारीको भाषण प्रत्यक्ष सुनेकाहरूको कथनलाई मान्ने हो भने उनको भाषण सुन्न बिदा लिएर बस्ने सरकारी कर्मचारीसमेत हुन्थे । ०४७ साल चैतमा काठमाडौंको चुनावी सभामा भण्डारीले गरेको भाषणको चर्चा अहिलेसम्म हुन्छ ।

भाषणको रेकर्डिङ सुन्दा तरंगित बनाउँछ । उनको भाषणमा पनि ओलीको जत्तिकै कटाक्ष पाइन्छ । तर, ओलीले प्रयोग गर्ने कटाक्षको शैलीभन्दा भण्डारीको शैली सशक्त लाग्छ । त्यसो हुनुको कारण हो, भण्डारीको शब्दको छनोट र आवाजमा हुने गाम्भीर्य ।

अनुप्रास मिलेका वाक्यहरूको चुस्त गठन र उच्चारणको तिख्खर शैलीका कारण भण्डारीको भाषण सुन्नेहरूमा ऊर्जा पैदा हुन्थ्यो । यसकारण पनि जब–जब नेताहरूको भाषणकलामाथि विश्लेषण सुरु हुन्छ, मदन भण्डारीको उदाहरण प्रकट हुन्छ ।

वाककलाका विज्ञहरूका अनुसार वक्ताले प्रवाह गर्ने सन्देश जति महत्वपूर्ण हुन्छ, सन्देश कसरी प्रवाह गरिन्छ भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ । यसको अर्थ विषय र ज्ञानमा जतिसुकै निपुण भए पनि प्रस्तुति शैली कमजोर हुने हो भने भाषणले छाड्नुपर्ने प्रभाव छाड्दैन ।

हिटलरको त्यो भाषणकला
विश्वका प्रभावशाली भाषणबाज राजनीतिज्ञको नाम लिनुपर्दा एडोल्फ हिटलर अग्रपंक्तिमा आउँछन् । जर्मनीको इतिहासलाई नजिकबाट नियालेकाहरू भन्छन्– हिटलरको भाषणकला उनलाई त्यो स्तरको शासक बनाउने प्रमुख कारकमध्ये एक थियो ।

Continue reading

कस्तो विद्यालय ? कस्तो शिक्षा ?

Education-Graphics-5acd84289ada77.24598551

स्कुलहरूमा नयाँ भर्नाको मौसम सुरु हुँदैछ। ‘नवीनतम र आधुनिक तथा विश्वस्तरीय शिक्षा’ को नारा लिएर आउने मौसमी विज्ञापनहरूले अबको केही महिना हाम्रा कान पाक्नेछन्। अभिभावकहरूले विभिन्न नाम चलेका र जबर्जस्ती नाम चलाउन खोजिएका स्कुलमा आफ्ना केटाकेटीलाई दसैं बजारमा खसीबोका जोखेजस्तो जोख्न लैजानेछन्। पैसा र पावर दुवै भएका अभिभावकले जसरीतसरी तौल पुर्‍याउनेछन् र छाती फुकाएर निस्कनेछन्। खल्तीमा पैसा नभएका र पावरका नाउँमा ‘जनसम्पर्क’ नभएका अभिभावक निन्याउरो मुख लगाएर फर्किनेछन् र छोराछोरीलाई घरनजिकको स्कुलमै पढाउनुपर्ने वकालतमा उत्रिनेछन्।

अमेरिकाका मुस्लिम नेता माल्कम एक्सले भनेका थिए, ‘तपाईंहरूसँग विद्यालय र विश्वविद्यालय छ भन्दैमा तपाईंहरूसँग शिक्षा पनि छ भन्ने अर्थ लाग्दैन।’

Continue reading

हामीले सुन्ने र सुनाउने कथाहरु फेर्ने बेला भएन?

माघको अन्तिम शनिबार ३० वर्षमुनिका युवाहरुको एउटा राष्ट्रिय सञ्जालले आफ्नो वार्षिक सभामा मलाई ‘नयाँ उद्यमीहरुका लागि सञ्चार सीप’ विषयमा प्रस्तुति दिन बोलाएको थियो। युवाहरुका लागि विभिन्न तालिम गरिरहने भएकाले मेरा लागि यो अवसर पनि थियो।

चितवनको सभामा पुग्दा कार्यक्रमको उद्घाटन समारोह बल्ल सुरु हुँदै थियो। देशभरिबाट करिब ८ सय युवा सहभागी कार्यक्रममा मञ्चमा बोलाइएका करिब सबै ३० वर्ष हाराहारीकै थिए। मञ्चमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र बोलाइएका अतिथिहरुलाई खादा र फूलमाला लगाइदिने महिला थिए भने आसन ग्रहण गराइएका सबै जना पुरुष थिए। अर्थात् सम्मान गरेर बोलाउनेहरु सबै महिला, बोलाइएका चाहिँ पुरुष। Continue reading

याद

हिउँदको एक बिहान
अनायासै तिम्रो याद आयो
र अनायासै पानी पर्‍यो।

अघिल्लो दिन पनि
तिमीलाई सम्झेरै ब्यँझेको थिएँ
अनि बल्ल घाम उदाएको थियो
तिमीलाई सम्झेकै बेला
दिन ढलेको थियो।

अघिपछि तिमीलाई सम्झिंदा
कि साँझ पर्थ्यो कि बिहानी हुन्थ्यो
ठिकै छ, अब तिम्रो याद आउँदा
पानी पनि पर्न थालेछ।

विन्टरचोक, हिउँद र समयको तापक्रम

विन्टरचोकको राजधानी चोकको अलिक भित्रपट्टिको महानगरीय चोकको ‘क्याफे’ नाम दिइएको हरियो पर्दावाला रक्सीको वर्कशपमा बिहानै २ ट्वाक लगाएको एउटा आदिम मान्छेले आफुले किन चुनावमा भोट नहालेको भन्नेबारे प्रष्टिकरण प्रस्तुत गर्दैछ । वर्कशपकी प्रोप्राइटर भलाद्मी महिलाले बुझेको के मात्रै भने, ति ढलपल गर्दै गरेका भद्र पुरुष नागरिकताविहिन नागरिक हुन्। बाउले सही नगर्दिएर नागरिकता नपाएका रहेछन् भन्ने कुरा बुझ्न प्रोप्राइटरज्युको न चेतनाले भ्यायो, न फुर्सदले।

वर्कशपको ठ्याक्कै बाहिर थ्याच्च बसिरहेकी अनुहार नपरेकी अधबैंसे महिला ‘क्रान्ति’मा हराएको छोरा खोज्न विन्टरचोकमा आएकी हुन्। उनको निधार र गालामा देखिएका रेखाहरुले नै भन्छन् कि विन्टरचोकमा झरेको निकै साल भइसक्यो र अब छोरालाई होइन, उनले अब आफैंलाई भेट्ने छैनन्।

अब त्यहाँबाट थोरै बाहिर निस्किउँ। गल्छेडोबाट निस्केर दायाँपट्टि मध्यमवर्गीयहरुको जुत्ता टल्काउँदै जुत्ता धनीलाई उच्चवर्गीय बनाइरहेको ‘कफी वर्ण’को किशोरलाई उच्चवर्गीय बनिसकेपछि जुत्ता धनी ज्यालामा किचकिच गरिरहेको छ । यो र यस्ता केही लाख चित्रको बयान गरेर हजार शाखा भएका गैरसरकारी संस्थाका प्रमुखले त गर्न सक्दैनन् म के सकूँला?

तर यसका बाबजुद पनि विन्टरचोक गुल्जार छ।

हो, विन्टरचोक बडा गुल्जार छ। गुल्जार के अर्थमा भने विन्टरचोकमा अचेल गर्मी छ। यो हिउँदमा कसरी गर्मी? Continue reading

किन कागजमा हेरेर भाषण गर्छन् हाम्रा प्रधानमन्त्री?

नेपालका प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा भारत भ्रमणमा छन्। यसै सिलसिलामा आज भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र नेपालका प्रधानमन्त्री देउवा एउटै मन्चमा उभिएर संयुक्त पत्रकार सम्मेलन गरे। दुवैले आआफ्नो भागको मन्तव्य दिए। औपचारिक भ्रमणका क्रममा हुने थुप्रै कार्यक्रममध्ये यो एउटा नियमित कार्यक्रम हो।

तर पत्रकार सम्मेलनको भिडियो हेर्नुभएको भए तपाईंमध्ये कतिपयलाई लाग्न सक्छ, भारतका प्रधानमन्त्रीले धाराप्रवाह मन्तव्य दिंदा नेपालका प्रधानमन्त्रीले चाहिं किन कागजमा हेरेर मन्तव्य दिएका होलान् ? नेपालका प्रधानमन्त्रीले मोदीले जस्तो किन बोल्न सक्दैनन् ?

 

Continue reading